Wie zijn wij?

Water staat maatschappelijk in de belangstelling. Zowel bij publiek als de politiek is water een issue. Water is van wezenlijk belang voor bijna alle aspecten van ons leven, niet in de laatste plaats voor onze veiligheid, maar ook voor voedselproductie, energie, recreatie, natuur en transport. Tegelijkertijd is water volkomen vanzelfsprekend, we denken er niet meer over na. De klimaatverandering heeft consequenties voor de manier waarop we met water om gaan. Wateroverlast, waterkwaliteit, duurzaamheid en ruimtelijke ordening zijn thema’s die in toenemende mate om aandacht vragen. Ook op communicatiegebied vergen de maatschappelijke ontwikkelingen een enorme inzet. Communicatie over water is een aparte tak van sport.

We definiëren watercommunicatie als een sector binnen het vakgebied Communicatie die zich bezig houdt met communicatie over aan water gerelateerde onderwerpen. Communicatieprofessionals in de watersector zijn breed georiënteerd. Als zodanig is watercommunicatie een interdisciplinaire specialisatie, die gebruik maakt van diverse modaliteiten binnen het communicatievakgebied. Logeion's themagroep Watercommunicatie wil door kennisdeling en ontmoeting watercommunicatie meer profileren en –andersom- de watersector meer gevoelig maken voor de omgeving. In deze tekst geven we een profielschets van Watercommunicatie.

Ontwikkeling watercommunicatie
De verschillende waterthema’s hebben in de loop der tijd een eigen “carrière” doorlopen als het om communicatie gaat. Watercommunicatie ging aanvankelijk (jaren `70) niet verder dan het motto op microniveau 'wees zuinig met water'. Het is nu bijna niet meer voor te stellen, maar het waterbewustzijn bij burgers ging ook vaak niet verder dan 'water komt uit de kraan'. Een grote invloed hebben vervolgens de bijna –overstromingen van `95 en `96 gehad. Opeens stond waterveiligheid en klimaatverandering volop in de schijnwerpers. Hieruit is het Waterbeleid 21e eeuw (WB21) voortgekomen en de grote landelijke campagne `Nederland leeft met Water’ (start 2002). De laatste jaren is er veel aandacht geweest voor waterkwaliteit en integrale gebiedsontwikkeling onder invloed van de Europese Kaderrichtlijn Water. Bij de planvorming en uitvoering van deze richtlijn zijn regionale overheden zoals Waterschap Rivierenland, Provincie Flevoland en Brabant heel actief gaan communiceren met burgers en maatschappelijke organisaties. Door het in 2008 uitgebrachte rapport van de Deltacommissie lijkt de focus weer naar waterveiligheid te gaan verschuiven. Een nieuwe ontwikkeling is ook de interesse voor water van professionals die niet uit de sector zelf komen, zoals planologen, architecten, economen en projectontwikkelaars. Nieuwe regelgeving, zoals de Watertoets (waarbij een brede maatschappelijke afweging rond waterprojecten moet worden gemaakt) draagt hieraan ook bij.

Omvang beroepsgroep Watercommunicatie
In Nederland zijn veel verschillende organisaties betrokken bij de uitvoering van het waterbeleid. Vanzelfsprekend zijn dat overheden als de waterschappen, gemeenten, provincies en het Rijk. Daarnaast zijn er ook in de private sfeer veel organisaties die zich bezig houden met het thema water: te denken valt aan drinkwaterbedrijven, adviesbureaus, aannemingsbedrijven, scheepvaart.

De communicatiemedewerkers van deze organisaties houden zich bezig met watercommunicatie. Om een indruk te geven van de omvang van de beroepsgroep is het illustratief dat het ministerie van V&W een relatiebestand heeft van zo’n 800 mensen die zich bezig houden met watercommunicatie. Dit beeld wordt bevestigd door het Netherlands Water Partnership (NWP) dat 180 leden (grote organisaties in profit, non-profit en overheid) kent en op basis daarvan zelfs meer dan het dubbele inschat.

Professionaliseren
Watermanagement gaat gepaard met veel techniek en know how, de watertechnici doen het. Vooralsnog staat het vakgebied Communicatie binnen de watersector nog niet in het hart van het beleid. Te veel worden nog (beleids- en uitvoerings)processen vanuit een technologische invalshoek ingestoken. Tegelijkertijd raakt het onderwerp water steeds meer aan andere belangen en wordt er om een integrale gebiedsspecifieke benadering gevraagd. Waterautoriteiten worden mede verantwoordelijk voor gebiedsontwikkeling en voor een diversiteit aan functies in zowel de stedelijke als landelijke omgeving.

Om aan die maatschappelijke vraag te kunnen voldoen moet er meer aandacht geschonken worden aan procesontwerpen en de rol die communicatie daarin speelt. De communicatieprofessional moet al vroeg in de planvorming aan tafel zitten. Bovendien moet er meer over de accountability van communicatie-inspanningen gesproken worden. Zo kan communicatie een strategische functie in het beleidsproces vervullen.

Theoretisch kader
Binnen Logeion is knowhow over het communicatievak en zijn de contacten met het onderwijs. Vanuit die knowhow kan een theoretisch kader voor watercommunicatie worden ontwikkeld, voor zover dat voor watercommunicatie van toepassing is. Voor een deel maakt watercommunicatie natuurlijk gebruik van de bekende communicatiemodaliteiten als projectcommunicatie, interactief beleid, public relations, arbeidsmarktcommunicatie etc. Maar er kunnen zich ook specifieke vraagstukken voordoen die vooral met watercommunicatie te maken hebben Bijvoorbeeld: hoe kunnen we educatie inzetten om het waterbewustzijn te vergroten en hoe communiceer je over risico’s? Hoe maak je je rol als communicatieman of -vrouw helder in een technische omgeving? Hoe breng je de specifieke wateronderwerpen publieksvriendelijk voor het voetlicht?